1 numaralı pilot brövesine sahip Mehmet Fesa Evrensev’den itibaren vatan semalarımızı korumuş ve koruyan, bu uğurda gerektiğinde şehit düşen tüm pilotlarımıza, bakım ekiplerimize ve destek personellerimize ithafen…
 
İnsanoğlu uçmaya her zaman meftun olmuştur. Kuşlara olan bu gıptasının sonucundaysa
yüzyıl başından itibaren çeşitli kişiler çeşitli denemeler yapmış; bazıları bu uğurda canını vermiş, bazıları tarihe adını altın harflerle yazdırmış, bazılarıysa unutulmuştur. En çok bilinenlerden biriyse 1903’te Wright Flyer ile uçan Wright Kardeşler’dir. Bu uçuştan sadece 11 yıl sonra 1. Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine birçok kişinin aklına “uçan savaş makineleri” fikri gelmiştir ve bu şekilde 1910’ların başında savaş uçakları ortaya çıkmıştır. Savaş sonrası 1918-1940 yılları arasındaki (2. Dünya Savaşı’na kadar) süreçte ise savaş uçakları ciddi anlamda gelişmiş ve askeri havacılık tarihinde ikonik sayılabilecek Spitfire, Me-262 gibi birçok uçak bu tarihlerde tasarlanmıştır.
 
Savaş uçakları tarihindeki en önemli sorulardan biri de, “Uçaklar gövde gösterisinde kullanılabilir mi?” olmuştur. Bu soruya verilen ilk olumlu cevap, 1931 yılında kurulan “Patrouille de France”tır (Fransız Devriyeleri). Tarihteki ilk akrotim olan Patrouille de France, günümüzde Dassault (Fransız uçak üreticisi) yapımı Alpha Jet modelleriyle 9 uçaklık gösteriler yapmaktadır. Fransa’dan hemen sonra 1946 yılında ABD yarışa dahil olmuş ve 6 uçaklık “Blue Angels” (Mavi Melekler) akrotimini kurmuştur. Blue Angels, günümüzde F-18 uçaklarıyla aktif hizmet vermektedir. 1953 yılında yine ABD Thunderbirds akrotimiyle sahneye çıkıp gösterilere başlamıştır ve bu tim günümüzde F-16 uçaklarıyla gösterilerini devam ettirmektedir. Türkiye ise geç sayılmayacak bir tarihte, 1952’de, akrotim faaliyetlerine başlamıştır.

Türkiye tarihinde şimdiye kadar 8 akrotim kurulmuştur ve 2 tanesi aktif görevdedir, gösterilerine devam etmektedir. Aktif olan timler, 7. ve 8. akrotimler olan “Türk Yıldızları” ve “Solotürk”tür. Maalesef görevden çekilip tarihe karışan 1., 2., 3., 4., 5. ve 6. akrotimlerimiz ise sırasıyla “Millî”, “Uçan Kuğular”, “Akrep”, “Yarasalar”, “Kartal” ve “Akrotim”dir.

Akrotim

“Millî” (1952)

1952 yılında kurulan tim, Türk havacılık tarihinin ilk akrotimidir. Kuruluşundan itibaren 10 yıl boyunca faaliyet göstermiş, İtalya ve Belçika gibi ülkelerde Türk pilotlarının yeteneklerini Dünya’ya tanıtmıştır. Balıkesir 9. Hava Üs Komutanlığı’nda (şimdiki adıyla 9. Ana Jet Üssü) kurulan tim, 1962’de faaliyetlerini sonlandırmış ve yerini diğer tim(ler)e bırakmıştır. Kendileri, F-84G “Republic” uçaklarını kullanmıştır.

“Uçan Kuğular” (1955)

1955’te Eskişehir 4. Hava Üs Komutanlığın’da (şimdiki adıyla 1. Ana Jet Üssü) kurulan tim, F-86E “Sabre” tipi uçaklar kullanmıştır. Kullanılan uçaklar ise kırmızı beyaza boyanmış, burun kısımları da kuğu motifleriyle süslenmiştir. 10 yıl faaliyet gösteren tim, 9. yıllarında 9 ve 12 uçaklık gösterilere imza atmıştır. Time ait bir F-86 uçağı, günümüzde Yeşilköy Hava Müzesi’nde sergilenmektedir. Ayrıca, internet üzerinde aratırsanız 1965’te İstanbul’da yaptıkları bir gösterinin çok düşük çözünürlükte olsa bile videosuna ulaşabilirsiniz.

“Akrep” (1957)

1957’de Diyarbakır 8. Hava Üs Komutanlığı’nda (şimdiki adıyla 8. Ana Jet Üssü) kurulan Akrep akrotimi, 1959’a kadar (2 yıl) faaliyetlerini sürdürmüştür. Kullandıkları F-84G “Republic” tipi uçaklarıyla yurt içinde ve Pakistan’da gösteriler gerçekleştirmişlerdir.

“Yarasalar” (1964)

1964’te Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda kurulan ve F-86E “Sabre” tipi uçaklar kullanlan timin uçakları, Uçan Kuğular’dan farklı olarak siyah beyaz renklere boyanmış ve özel bir motifle süslenmiştir. 1966’ya kadar geçen 2 yıllık sürede; 5, 9 ve 12 uçaklık gösteriler yapmışlardır. Dolmabahçe semalarında yaptıkları ve duman ile Atatürk silüeti çizdikleri gösterileri büyük ilgi toplamıştır.

“Kartal” (Coşkun) (1966)

1966’da kurulan ve 1971’e kadar Kartal adıyla bilinen tim, 21 Mayıs 1971’de Hv. Plt. Ütğm. Coşkun Turan’ın görev uçuşunda şehit olmasıyla Coşkun adıyla bilinmeye başlamıştır. Bandırma 6. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda kurulan akrotim günümüzde Türk Yıldızları’nın da kullandığı NF-5 uçaklarının ABD üretimi olan F-5A “Freedom Fighter” tipi uçakları kullanmıştır. Türkiye’de ve 1971’de İtalya’da çeşitli gösteriler yapmışlardır.

“Akrotim” (1971)

Malazgirt Zaferi’nin 900. yıl dönümü kutlamaları vasıtasıyla sadece tören için Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda oluşturulan akrotim F-5A “Freedom Fighter”ları kullanmıştır. Bu tarihten itibaren 1992 yılına kadar akrotim çalışması olmamıştır.

“Türk Yıldızları” (1992)

1992’de kurulmasına karar verilmiş ve 1993’te resmen faaliyete başlanmıştır. HvKK Komutanı Hv. Org. Halis Burhan’ın direktiflerince çalışmalara başlanmış ve çekirdek ekip seçilerek eğitimlere 1993’e kadar devam edilmiştir. Dörtlü eğitim bittikten sonra 18 Haziran’da (1993) Akıncı üssünde devlet büyükleri ve diğer konuklara 4 uçaklık ilk resmi gösterisini yapmıştır. Ardından filo haline gelen Türk Yıldızları, Ağustos’ta (1993) 6 uçak eğitimlere başlamıştır. Yine Ağustos’ta (1993) başlayan 9 NF-5A ve 1 NF-5B uçağının tadilatları Temmuz 1994’te tamamlanmış ve teslim edilmiştir. 5 Ekim 1994’te F-16 aktivasyon töreninde Diyarbakır 8. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda ve 29 Ekim’de Ankara’da gösteri yaparak kamuoyuna tanıtılmışlardır. Eskişehir’de 20 Nisan 1995’te (Distant Thunder-95 tatbikatında) ilk 7 uçak gösterilerini uçmuşlardır. 2003-2004’te ise paketlerini 8 uçağa çıkarmış ve 30 Mart 2004’te ilk kez 8 uçak gösteri uçmuşlardır. 3 Temmuz 2004’te ise Rize’deki gösterileri, 200. Gösterileri olmuştur. Halihazırda 134. Akrotim Filo Komutanlığı bünyesinde gösteri ve provalarına devam etmektedirler.

Fly-by-Wire içermediği (mekanik- hidrolik sistemle çalışır) ve yakın kol uçuşu stabil olduğu için NF-5 A/B “Freedom Fighter” ları kullanmaktadırlar, kullandıkları NF-5’ler çeşitli modernizasyonlara tabii tutulup akrobasiye uygun hale getirilmiştir. Türk Yıldızları’nın 24 Ağustos 2001 tarihli Bakü gösteri uçuşunda 1 milyondan fazla seyirci toplaması rekordur. Ayrıca, Türk Yıldızları 8 süpersonik uçakla gösteri yapmış ve 7 süpersonik uçakla gösteri yapan tek akrotimdir. Kesin olmamakla beraber ileride önümüzdeki 10 yılda envantere girmesi planlanan Hürjet uçağımızla uçmaları beklenmektedir. Türk Yıldızları boyamalarına sahip uçakları; Yeşilköy ve Eskişehir Hava Müzeleri, Bolu, Konya gibi çeşitli yerlerde bulabilirsiniz.

Türk Yıldızları, şu anda 6 uçak ve pilotla gösteri yapmaktadır. Aktif ekip aşağıdaki gibidir:

Türk Yıldızları, maalesef tarihinde iki de şehit vermiştir. İlki, 13 Mart 2012 tarihinde Çanakkale’deki gösteri öncesi uçuşta 3 numara Ümit Özer, 5’li ayrılmada “G-LOC”a girerek* düşüp şehit olmuştur. Basına yansıyan kulenin atla talimatına verdiği cevap (“bu uçakta yetim hakkı var atlayamam”) ise gerçeği yansıtmamaktadır.
 
İkinci şehitleri ise henüz çok tazedir, 7 Nisan 2021’de rutin bir eğitim uçuşu için henüz basına tanıtılmayan pilotumuz Yzb. Burak Gençcelep dahil 4 uçak havalanmıştır ve Yzb. Gençcelep kolun 4 numarasıdır. Teyit edilmeyen bilgilere göre kalkıştan hemen sonra Gençcelep’in uçağında arıza meydana gelmiş, arıza sebebiyle 4’lü pasaj geçiş hareketinde uçak alçak kalmış ve Gençcelep’in acil durum prosedürlerini uygulayamayacağı hatta atlayamayacağı bir yükseklikte (saat 14.15’te) düşmüştür. Bir diğer söylenti ise Yüzbaşımızın “G-LOC”a girdiği yönündedir ancak bu bilgiler söylentidir. Asıl sebep araştırma süreci sonrasında çıkacaktır. Şehitlerimize Allah’tan rahmet, sevenlerine baş sağlığı diliyor ve vatan sağ olsun diyorum.
 
Türk Yıldızları, yaptıkları hareket ve kırdıkları rekorlarla Türk Hava Kuvvetleri’ni dünyaya tanıtmış ve bir marka haline gelmiştir. 2017’de 25. yılını kutlayan ve bu yıla özel madeni para/ albüm çıkartan ekip, umarız uzun yıllar bizim ve yurt dışındaki ülkelerin semalarını kırmızı beyaza boyamaya devam eder.

“Solotürk” (2011)

25 Kasım 2009’da Murat Keleş’in önerisi ve Evren Ayna, Hasan Aksay (HvKK komutanı Org.) gibi isimlerin de destekleriyle 2010 tarihine kadar çalışmalar yapılmıştır. 141. “Kurt” filoya ait bir F-16 Block 40 ile Bnb. Murat Keleş, Yzb. Fatih Batmaz ve Yzb. Yalın Ahbab isimli 3 pilotumuz çekirdek ekip olarak seçilmiştir. Ekibe sonradan Bnb. Yusuf Kurt, Yzb. Serdar Doğan ve Yzb. Erhan Günar katılmıştır. Şu anda Serdar Doğan ve Erhan Günar aktif gösteri pilotlarıdır.

18 Mayıs 2010 – 20 Ağustos 2010 arasında Murat Keleş “F-16 Solo Gösteri Pilotu” eğitimini tamamlayıp Türkiye’nin ilk Solo Gösteri Pilotu olmuştur. Daha sonra F-16D uçaklarıyla Fatih Batmaz ve Yalın Ahbab’ ın da eğitimleri tamamlanmıştır. İlk gösteri, 1 Eylül 2010’da Akıncı Üssü’nde HvKK Org. Hasan Aksay’a arz edilmiştir. İsim için ise 300 öneri arasından oylamayla “Solotürk” seçilmiştir. Solotürk, şu anda 132. “Hançer” filoya bağlı olarak 3 pilot, 3 destek ve
9 uçak bakım personeliyle faaliyetlerini sürdürmektedir.

Başlangıçta F-16 Block 40 olan gösteri uçağı, manevra kabiliyeti sebebiyle şu anda F-16 Block 30 ile değiştirilmiştir. Uçakta, iki kanat ucuna takılan duman gereçleri ve özel boyası haricinde değişiklik yoktur ve ihtiyaç durumunda harp görevlerine hazırdır.
 
2011’de 16-17 Temmuz tarihlerinde 29 gösteri ekibinin katıldığı prestijli hava şovlarından olan Royal International Air Tatto (RIAT) etkinliklerinde En İyi Uçuş Gösterisi seçilmiştir. 13-15 Temmuz 2018’de tekrar RIAT’ta En İyi Solo Jet Gösteri Uçuşu seçilmişlerdir

Solotürk denince bir akla gelen de 2014’te uluslarası bir gösteride Bnb. Yusuf Kurt’un yaptığı havacılık kurallarına göre doğru olan alçak inişidir. Peki neden? Normalde pistlerde “overrun” denilen ve pist başında ok işaretleri şeklinde gözüken bir referans bölgesi bulunur ancak o pistte bu bölge bulunmamaktadır. Solotürk de o bölgede insanların olduğunu ve emniyetsizlik oluşturduğunu yetkililere iletir. Yetkililer ise pistin uluslararası standartlarda olduğunu ve inilebileceğini söyler. Bunun üzerine Yusuf Kurt, pist referans noktasını pist öncesindeki alanı alarak inmiştir ancak bölgede insanlar bulunduğu için iniş normal olmasına rağmen büyük sansasyon yaratmıştır. Sonraki gün Yzb. Erhan Günar’ın uçacağı gösteride ise pist yönü değiştirilmiş ve insanlar alana alınmamıştır. Ayrıca bu iniş, Solotürk’ü, Türk Hava Kuvvetleri’ni ve Yusuf Kurt’u dünyaya tanıtmıştır.
 
Solotürk 15 Nisan 2021’de 10., Türk Yıldızları ise 7 Kasım 2021’de 29. yaşını kutluyor. Umarız iki milli takımımız da uzunca yıllar göklerimizi süsler. Sonraki yazımda görüşmek üzere, gökyüzüyle kalın.

Kaynakça

Tunahan, (2020) Türk Hava Kuvvetleri Akrotim Tarihi, Erişim Adresi:https://sosyalgalaksi.com/post/turk-hava-kuvvetleri-akrotim-tarihi
Türk Yıldızları. (t.y.). Erişim Adresi:https://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/turk-yildizlari-1161
Türk Yıldızları/Türk Hava Kuvvetleri. (t.y.). Erişim Adresi: http://www.havaciyiz.com/AkrotimE.htm
Türk Yıldızları/Türk Hava Kuvvetleri. (t.y.). Erişim Adresi:http://www.havaciyiz.com/AkrotimS.htm